Κεκρυμμένος ἦχος

Έρευνα – κείμενα – εκτέλεση:
Νίκος Ανδρίκος

Ηχογράφηση:
Αλέξανδρος Σπάθης (studio Εργαστηρίου Εικόνας, Ήχου και Πολιστικής Αναπαράστασης του Τμήματος Πολισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου)
Νίκος Παραουλάκης (studio K65)

Μίξη – Mastering:
Νίκος Παραουλάκης

Ισοκράτες:
Γιώργος Καμάτσος, Ηλίας Κυρατσούς, Χρήστος Ζέζας
Νίκος Σαγώνας, Μιχάλης Βελεγράκης, Στέλιος Ντεβές

Παραγωγή:
Απαρχή, Αθήνα 2025

Το «Μέγα Μεγαλυνάριον» ή γνωστότερα Άξιον εστίν αποτέλεσε ένα παό τα πλέον πρόσφορα πεδία μελοποιητικής ενασχοόλησης και παραγωγής κατά τον «ευρύτερο» 19ο αιώνα. Το γεγονός αυτό τεκμαίρεται από το πλήθος των συνθέσεων, οι οποίες εντοπίζονται στις έντυπες μουσικές της εν λόγω περιόδου. Πιο συγκεκριμένα,συνθέτες από το κλειστό-επίσημο Πατριαρχικό περιβάλλον, την ευρύτερη Κωνσταντινούπολη, αλλά και έτεροι με προέλευση ή και δράση σε επιμέρους περιφερειακάκέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας θα συνθέσουν πληθώρα Άξιον εστίν, στιχούμενοι -κατά κανόνα- με την εν γένει νεωτερική-ανανεωτική διάθεση που χαρακτηρίζει το εκκλησιαστικό μέλος από τη Μεταρρύθμιση και έπειτα. Σε κάθε περίπτωση, εκείνο που μουσικολογικά αλλά και αισθητικά φέρει ξεχωριστό ενδιαφέρον είναι η δημιουργία μιας υβριδικής συνθετικής φόρμας, η οποία συνδυάζει συλλαβικά αλλά και μελισματικά στοιχεία με αναφορά στα είδη του Ειρμολογίου και του Στιχηραρίου, με αντίστοιχο καινοφανές εκτεταμένο φρασεολόγιο με πυκνή μελική σύσταση και δομή. Το τελευταίο στοιχείο, είναι εκείνο άλλωστε, που αναδεικνύει τον άμεσο τρόπο με τον οποίο «συνομιλούν» τα εν λόγω μέλη σε επίπεδο συνθετικό με τη Λόγια - αστική Οθωμανική μουσική κουλτούρα και συγκεκριμένα με το τροπικό σύστημα των μακάμ. Πιο συγκεκριμένα, στα Άξιον εστίν του 19^ου αιώνα παρατηρείται το γεγονός της μελοποίησης βάσει ενός συγκεκριμένου τροπικού φαινομένου, ή η χρήση στοιχείων και ιδεών προερχόμενων από την κοσμική μουσική. Με τον τρόπο αυτό, διαρυγνύεται το συμπαγές σύστημα της Οκταηχίας, καθώς τα όρια του εκκλησιαστικού μέλους διευρύνονται σε μια σειρά από τροπικά φαινόμενα διάχυτα στη περιρρέουσα ατμόσφαιρα της εποχής. Το γεγονός αυτό προσφέρει μια εξαιρετική ευκαιρία ώστε να διερευνηθεί ο τρόπος αντίληψης, πρόσληψης, αφομοίωσης και εν τέλει εναλλακτικής χρήσης του Οθωμανικού makam από τους εκκλησιαστικούς συνθέτες. Η σχέση τους με το περιβάλλον του Οθωμανικού τροπικού συστήματος οδήγησε σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ώσμωση με αποτέλεσμα την ανάδυση ενός ιδιαίτερου υλικού, το οποίο χαρακτηρίζεται από μελωδική εκλέπτυνση και αναλυτική σημειογράφηση. Τέλος, μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν φαινόμενα διακειμενικότητας (intertextuality), καθώς ολόκληρες συνθέσεις ή επιμέρους συνθετικές ιδέες μεταφέρονται μέσω μουσικών δικτύων αλλά και των media (χειρόγραφες και έντυπες συλλογές) αποκτώντας υπερτοπική διάσταση και εγείροντας παράλληλα ζητήματα συνθετικής προέλευσης και πατρότητας.

Στο παρόν διπλό άλμπουμ εμπεριέχονται έργα συνθετών, τα οποία θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως τα πλέον ενδεικτικά της προαναφερθείσας μελοποιητικής και αισθητικής τάσης. Η περιορισμένη-μάλλον αποσπασματική παρουσία Άξιον εστίν του 19ου αιώνα στην επίσημη δισκογραφία υπήρξε ένα ακόμη κίνητρο για την εκπόνηση της παρούσας Σπουδής, ενώ βασικό κριτήριο επιλογής αποτέλεσε το ίδιο το περιεχόμενο των μελών και συγκεκριμένα το ενδιαφέρον που φέρουν σε επίπεδο τροπικής σύστασης και συμπεριφοράς. Τέλος, θα πρέπει να τονιστεί πως η υβριδική φύση των μελών του 19^ου αιώνα, απαιτεί σε επίπεδο ερμηνευτικής προσέγγισης, ισόποση γνώση και βιωματική αναφορά στο εκκλησιαστικό είδος αλλά και στη Λόγια Οθωμανική μουσική. Η προϋπόθεση αυτή φαντάζει επιτακτική σε επίπεδο τεχνικό αλλά και υφολογικό, αν αναλογιστεί κανείς τον υψηλό βαθμό μελωδικής εκλέπτυνσης (διαστηματικής και διαποικιλματικής), την χρήση επιτηδευμένων μοτιβικών σχημάτων, την ποικιλία τροπικών φαινομένων και μεταβολών, καθώς και την ευρύτητα της φωνητικής έκτασης (tessitura) που απαιτείται.

Α΄ Δίσκος

1. Παναγιώτη Κηλτζανίδου – Οκτάηχον

2. Νεκταρίου Βλάχου – Ήχος α΄

3. Δημητρίου Κουτσαρδάκη – Ήχος α΄ "Το Διασκεδαστικον"

4. Χριστοδούλου Κεσσανιέως – Ήχος α΄ εκ του ΚΕ

5. Χριστοδούλου Κεσσανιέως – Ήχος β΄

6. Πέτρου Φιλανθίδου – Ήχος β΄ (δευτερόπρωτος)

7. Μιχαήλ Μισαηλίδης – Ήχος δ΄ λέγετος

8. Παναγιώτη Κηλτζανίδου – Ήχος δ΄

9. Χριστοδούλου Κεσσανιέως – Ήχος δ΄

10. Γεωργίου Σαρανταεκκλησσιώτου – Ήχος πλ. α΄

11. Εκ του Βλαχικού – Ήχος πλ α΄

12. Παναγιώτου Κηλτζανίδου – Ήχος πλ. α΄

13. Ανώνυμος – Ήχος πλ. α΄, με ατζέμι

Β΄ Δίσκος

1. Ανώνυμος – Ήχος πλ. β΄

2. Χριστοδούλου Κεσσανιέως – Ήχος πλ. β΄

3. Χριστοδούλου Κεσσανιέως – Ήχος πλ. β΄ (ζιργκιουλέ χιτζάζ)

4. Παναγιώτου Κηλτζανίδου – Ήχος βαρύς χρωματικός

5. Χριστοδούλου Κεσσανιέως – Ήχος βαρύς (τετράφωνος ήτοι πεστενιγκιάρι)

6. Νικολάου Σμύρνης – Ήχος βαρύς

7. Χριστοδούλου Κεσσανιέως – Ήχος γ΄

8. Μισαήλ Μισαηλίδου – Ήχος βαρύς μικτός

9. Χαραλάμπους Παπανικολάου – Ήχος βαρύς

10. Χαραλάμπους Παπανικολάου – Ήχος πλ. δ΄ Νη

11. Γερασίμου Κενελλίδου – Ήχος πλ. δ΄

12. Δημητρίου Κουτσαρδάκη – Ήχος πλ. δ΄, (νεχαβέντ)

13. Νεκταρίου Βλάχου – Ήχος πλ. δ΄ (μικτός)

14. Χριστοδούλου Κεσσανιέως – Ήχος πλ. δ΄

15. Τριανταφύλλου Γεωργιάδου – Ήχος πλ. δ΄

16. Τριανταφύλλου Γεωργιάδου – Ήχος πλ. δ΄

17. Κωνσταντίνου Ψάχου – Ήχος πλ. δ΄ (χρωματικός)